Hizmetçilere Nasıl Muamele Edileceğini Söyler

Eski Türkçe aslı Günümüz Türkçesine aktarımı
LXIV Elig Asrakılarığ Negü Teg Tutğusın Ayur Hizmetçilere Nasıl Muamele Edileceğini Söyler
4527 Yeme edgü tutğıl elig asrakığ,
yegü içgü bergil bütür oprakığ
Bir de hizmetçilere iyi muamele et; onlara yiyecek, içecek ver ve giyeceklerini eksik etme.
4528 Küçiŋe teŋeşi yüdürgil yükin,
ayıtğay seniŋdin bayat erkligin
Onlara kudretleri nisbetinde iş ver; kadir Tanrı bunların hesabını senden soracaktır.
4529 Ayı artuk emgek tegürme aŋar,
bayat ol saŋa hasmı andın sıŋar
Onlara kudretlerinin fevkinde işler yaptırıp, eziyet etme; aksi hâlde karşında Tanrıyı bulursun.
4530 Olar ma bayat kulları ol kamuğ,
aŋar küç kılıp özke alma tamuğ
Onlar da Allahın kuludur; onlara zulüm ederek, kendine cehennemi satın alma.
4531 Uluğ sen olar boldı sende kiçig,
kiçigke uluğ boldı açığ süçig
Sen büyüksün, onlar senden küçüktür; büyük küçüğe karşı dâima lütufkâr ve müşfik olur.
4532 Uluğ bolduŋ erse kiçig tut köŋül,
uluğka kiçiglik yaraşur oğul
Ne kadar büyük olsan da, alçak gönüllü ol; ey oğul, büyüğe tevâzû yakışır.
4533 Negü ter eşitgil ukuşluğ saŋa,
bu söz işke tutğıl ay bilgi keŋ e
Dinle, akıl sahibi sana ne der, ey geniş bilgili insan, bu söze göre hareket et.
4534 Kalı bolsa sen beg bodunka uluğ,
köŋül til kiçig tut özüŋke yuluğ
Eğer sen bey ve halkın büyüğü olursan, buna karşı tevâzû ve nezâket fedakârlığını göze al.
4535 Özüŋni unıtma yaŋılma yorık,
kelir kutka yapma selâmet yoluğ
Kendini unutma, hareketlerinde doğru yoldan şaşma; saadetin yolunu kapama ki, o sana sağ-sâlim erişebilsin.
4536 Eviŋ barkıŋ ked arığ tut silig,
saŋa kelge devlet akı keŋ elig
Evini-barkını çok temiz ve pâk tut; ey cömert ve açık elli insan, bu sana saadet getirir.
4537 Aş içgü tuz etmek yeme keŋrü tut,
atıŋ edgü bolğay kelü berge kut
Bir de yiyeceği, içeceği ve tuz-ekmeği bol tut; iyi nâm kazanırsın ve saadet sana yâr olur.
4538 Kirişke yaraşı çıkış kıl yakın,
çıkış bolsa terkin kirişke bakın
iradına göre masrafını ayarla; masrafına göre de derhâl iradını tanzim et.
4539 Alımka berimke oŋay edgü bol,
kayu üdte kılsa açuk bolğa yol
Alırken-verirken kolaylık göster ve dürüst hareket et; böyle yaparsan, yolun her vakit açık olur.
4540 Elig tarlıkı tegse emdi saŋa,
kişike muŋadma ay ersig toŋa
Eğer elin dara girerse, ey mert yiğit, başkalarına bundan sızlanma
4541 Severiŋ eşitgey elig tutmağay,
sini sevmegüçi küle tınmağay
Sevenlerin duyar, fakat yardımına koşmazlar; seni sevmeyenler ise gülmek için bir fırsat bulurlar.
4542 Uçuz tutğa koldaş adaş ya kadaş,
anıŋ ağrığında köŋül bolğa baş
Arkadaş, dost veya kardeş nazarında itibârın kalmaz ve bunun acısından gönülün yaralanır.
4543 Kişi edgüsiŋe katılğıl karıl,
kişi bol kişiler arala tiril
iyi insanlara katıl ve onlarla münâsebette bulun; insan ol ve insanlar arasında yaşa.
4544 Ülüşlerde turma ya tutma neŋiŋ,
ökünçün sarığ bolğa kızğu eŋiŋ
Hisseli işlere girişme ve böyle işe mal yatırma; al yanağın peşimanlıktan sararır.
4545 Uluğ yolka tutma sen ev bark yakın,
tokığay yoduğ sen munı ked sakın
Evin-barkın büyük ve işlek yollara yakın olmasın, sana zararı dokunur; bunu iyice düşün.
4546 Begig koşnı kılma ya yadğun ögüz,
hisârka yakın turma ay köŋli tüz
Beye veya taşan nehre komşu olma; hisara yakın durma, ey dürüst kalpli insan.
4547 Bu üç koşnılıktın saŋa asğı yok,
anıŋ yası tegse aŋar osğı yok
Bu üç komşuluktan sana bir fayda olmadığı gibi, bunlardan gelecek zarar da önlenemez.
4548 Ev almak tilese ayıt koşnısın,
yer almak tilese ayıtğıl suvın
Ev almak istersen, komşusunu sor; yer almak istersen, suyunu sor.
4549 İsizke katılma selâmet yorı,
kılınçıŋ köni tut kevel teg küri
Kötüye katılma, selâmetle yürü, dâima doğru ve dürüst ol; küheylân gibi, meydanda cevelân et.
4550 Barığ tapkıl emdi beg atın alın,
sakınç kısğa tutğıl sevinçin salın
Ne varsa, ona kanâat et, bey adını al; hırsına hâkim ol ve huzur içinde yaşa.
4551 Ölümüg unıtma odulğay özüŋ,
idiŋni unıtma açılğay közüŋ
Ölümü unutma, gaflete düşmezsin; rabbini unutma, gözün kapalı kalmaz.
4552 Sözüŋ saknu sözle sakınç kelmegey,
yava kılma üd kün ökünç bolmağay
Sözünü düşünerek söyle, sana keder gelmez; hayatını boşuna geçirme, peşiman olmazsın.
4553 Küvezlenme artuk turı bolğa sen,
saran bolma artuk söküş bulğa sen
Çok gururlanma, her kes senden tiksinir; çok hasis de olma, sana söğerler.
4554 Negü ter eşit köŋli alçak kişi,
kişilik kılığlı kişilik tuşı
Alçak gönüllü ve insanlığa karşı insanlık gösteren adam ne der, dinle.
4555 Özüŋ edgü atlığ bolayın tese,
akı bolğıl artuk katığlan usa
İyi nâm kazanmak istersen gayret et, çok cömert olmağa çalış.
4556 Boşuğ kul kılayın tese belgülüg,
akı bol üle neŋ kötürdüŋ ülüg
Hür insanı gerçekten kul etmek istersen, cömert ol, mal dağıt; karşılığını görürsün.
4557 Başım kökke tegsün tese sen turup,
bilig birle işle kamuğ iş körüp
Bir gün başının göklere ermesini istersen, her işi dikkatle ve bilgi ileyap.
4558 Ajunka yadılmak tilese atıŋ,
ümeg edgü tutğıl yügürdi atıŋ
Adının dünyaya yayılmasını istersen, yolcuya iyi muamele et, adın dünyayı dolaşır.
4559 Erejlig bolayın tese sen özün,
osallıknı kodğıl ay kılkı tüzün
Huzur içinde yaşamak istersen, ey yumuşak huylu insan, ihmalkârlığı bir tarafa bırak.
4560 Kılayın tese sen bayatka tapuğ,
et özke ömiş berme yapğıl kapuğ
Tanrıya kulluk etmek istersen, vücûda arzuladığı şeyleri verme ve bunun kapısını kapat.
4561 Kamuğ edgülükke tegeyin tese,
et özni kısa tut havânı basa
Her türlü iyiliğe erişmek istersen, vücûdu zapt ve rapt altına al ve nefsine hâkim ol.
4562 İdi yakşı aymış sakınuk kişi,
bu söz işke tutğıl ay kılkı saşı
Takva sahibi çok güzel söylemiş, ey ürkek ve mütereddit insan, buna göre hareket et.
4563 Bu et özke berme tilek ârzûsın,
tilek bulsa yeyür idisi başın
Bu vücûdun dilek ve arzusunu yerine getirme; dileğine kavuşursa, sahibinin başını yer.
4564 Muŋar edgü kılsa bu isiz kılur,
isiz kılsa boynın eger erksizin
Ona iyilik yaparsan, o sana kötülük eder; ona kötülük yaparsan, çaresiz, sana karşı boyun eğer.
4565 Sözin kesti ögdülmiş aydı kadaş,
bu yaŋlığ-turur âm yorıkı adaş
Öğdülmiş sözünü bitirdi ve:-— Ey kardeş avamın tavır ve hareketi böyledir — dedi —
4566 Ayu berdim emdi eşitti özüŋ,
munı uktuŋ erse kesildi sözüg
işte, duyduğun gibi, sana izah ettim; bunları anladınsa, artık soracak bir şeyin kalmamıştır.
Odgurmış suali Öğdülmişke ODGURMIŞ'IN ÖĞDÜLMİŞ'E SUÂLİ
4567 Yanut berdi odğurmış aydı bu söz,
eşittim tükel-men ayâ kılkı tüz
Odgurmış cevap verdi ve:—Ben bu sözlerin hepsini dinledim, ey dürüst tabiatli insan — dedi —
4568 Takı bir sözüm bar ayıtğu saŋa,
anı ma ayu ber aça sen maŋa
Sana soracak bir şeyim daha var, onu da bana izah et.
4569 Katılsa özüm men kişiler bile,
barışğu kelişgü kerek-men küle
Ben insanlara karışırsam, onlara gidip-gelirken, bunu endişesiz ve huzur ile yapmam lâzımdır.
4570 Seziksiz meni aşka ündegeler,
men ündep olar ma maŋa kelgeler
Şüphesiz, beni yemeğe çağıracaklar ve ben çağırınca, onlar da bana geleceklerdir.
4571 Neteg barğu aşka neteg yegü aş,
okısa negü teg okığu adaş
Yemeğe nasıl gitmeli ve yemeği nasıl yemeli; çağırırken de nasıl çağırmalı, ey kardeş.
4572 Munı ma ayu ber maŋa belgülüg,
bu iştin yeme ök alayın ülüg
Bunu da bana açık olarak söyle, bu hususta da bir az malûmatım olsun.