Öğdülmiş'in Odgurmış İle İkinci Defa Münazara Ettiğini Söyler

Eski Türkçe aslı Günümüz Türkçesine aktarımı
XLVI Öğdülmiş Odgurmış Birle İkinç Kata Münâzara Kılmışın Ayur Öğdülmiş'in Odgurmış İle İkinci Defa Münazara Ettiğini Söyler
3971 Yanut berdi ögdülmiş açtı tilin,
ayur ay kadaşım eşit söz bilin
Öğdülmiş cevap verdi, söze başladı ve: —Ey kardeşim —dedi— sözümü dinle ve bil ki,
3972 İligniŋ tileki saŋa edgü ol,
bu edgü içinde tiler edgü yol
Hükümdarın senin hakkındaki düşüncesi iyidir; bu iyilik ile yetinmeyip, daha iyiye doğru yol arıyor.
3973 Bilür sen bu yerde bu tâat tapuğ,
kıluruŋ neçe edgü esiz kamuğ
Bilirsin ki, burada bu tâat ve ibâdet ile meşgul olman, sana bir çok iyiliklerin kapısını açacaktır.
3974 Yana kend uluşta men aymışlarım,
neçe törlüg edgü-turur ay erim
Diğer taraftan şehir ve kasabalarda da, benim söylediklerim gibi, bir çok iyilikler vardır, ey yiğitim.
3975 Yavuz ermez emdi bu dünyâ kutın,
bulup tirlü bilse kopursa atın
Bu dünyanın saadetini bulup, yaşamasını bilmek ve nâm kazanmak hiç de fena bir şey değildir.
3976 Özüŋ dünyânı kodsa ay zâhid bolur,
muyan edgü mundın iletse bolur
Ey zâhid, sen âhıreti istiyorsan, onu da bulursun; orada da nîmet ve sevaba nail olabilirsin.
3977 Yavuz tese bolmaz bu dünyâ neŋin,
yese berse halkka kızartsa eŋin
Bu dünya malını kötülemek doğru değildir; bunu sarfetmek ve dağıtmak suretiyle halkı sevindirmek mümkündür.
3978 Yeme yakşı aymış akılar başı,
eşitgil munı sen ay edgü kişi
Cömerdler-başı da çok güzel söylemiş; ey iyi insan, sen bunu dinle.
3979 Kamuğ edgülükke neŋ ol yolçısı,
kamuğ ig toğaka neŋ ol emçisi
Her türlü iyiliğe yol gösteren şey varlıktır; her türlü hastalığı tedavi eden şey varlıktır.
3980 Neŋi bolsa yalŋuk bulur ög bilig,
kamuğ edgülükke uzatur elig
Varlığı varsa, insan akıl ve bilgiyi bulur ve her türlü iyilik yapmağa muktedir olur.
3981 Bu neŋ birle yalŋuk tilese tilek,
yaşıl kökke yoklar neŋ ol ked yölek
insan arzu ederse, bu varlık sayesinde mavi göğe yükselir; servet çok mühim bir destektir.
3982 Hac erse tilekiŋ kerek neŋ tavar,
ğâzilık tilese yeme bu yarar
Arzun hacca gitmek ise, bunun için mal ve servet lâzımdır; gazilik dilersen, yine bu servet senin işine yarar.
3983 Neŋi bolmasa er alıp bergüke,
elig kısğa boldı kamuğ edgüke
Verecek malı olmazsa, insan hiç bir iyiliğe el uzatamaz.
3984 Negülük kodur sen bu edgülerig,
nelük taplamaz sen bu öt sav erig
Bu iyiliklere niçin yüz çeviriyorsun; bu öğüt ve nasihatleri niçin kabul etmiyorsun.
3985 Tapuğka negü teg ınansa bolur,
tapındım teyü bilse müflis kalur
ibâdete nasıl inansan da olur; insan ibâdet etmiş olduğunu kabul ederse, bütün yaptıkları boşa gider.
3986 Bayatığ tapuğ birle bulmaz kulı,
idi yinçge yol bu tapuğçı yolı
Kul Tanrıyı ibâdet ile bulmaz, kulun yolu çok ince bir yoldur.
3987 Neçe miŋ tapuğçı tapındı yılın,
çıkar cân üdinde yitürdi yolın
Kaç bin kul yıllarca ibâdet ile meşgul oldular ve tam can verecekleri sırada dalâlete düştüler.
3988 Neçe miŋ tapuğsuz yazukluğ kulı,
âhır tın keserde oŋardı yolı
Kaç bin âsî günahkâr kullar da, son nefesleri kesilirken, doğru yolu buldular.
3989 Bilir-men bayatım sevinçi kamuğ,
tapuğ tâat içre-turur ay uluğ
Biliyorum, Tanrının rizâsı hep ibâdet ve tâat içindedir, ey ulu.
3990 Bilümese emdi bu tâat çını,
kayu tâat erki ukumaz munı
insan hakikî ibâdetin ne olduğunu bilemezse, yaptıklarının hangisinin ibâdet olduğunu anlayamaz.
3991 Kalı mundağ erse kamuğ tâatığ,
tükel kılğu bulsa bu aymış tatığ
Böyle olduğuna göre, bu bahsi geçen zevkleri bulmak için, bütün bu ibâdetlerin hepsini yapmak lâzımdır.
3992 Baka kör bu sözler kim aydım saŋa,
bu yartlığ erürmü ayu ber maŋa
iyice dikkat et, sana söylediklerim doğrumudur, değilmidir, açıkça bana söyle.
3993 Kalı mundağ erse kim aydım bu söz,
tilin kön sözüm tut ayâ köŋli tüz
Eğer sana söylediğim şekilde ise, bunu itiraf et, sözümü tut, ey hâlis kalpli insan.
3994 Havâka bulun bolma köndür köŋül,
kişike katılğıl yorığıl amul
Nefis ve havanın esiri olma, gönlünü doğrult, insanlara karış ve huzur içinde yaşa,
Odgurmış cevabı Öğdülmişke ODGURMIŞ'IN ÖĞDÜLMİŞ'E CEVABI
3995 Yanut berdi odğurmış aydı kadaş,
muŋadturduŋ emdi ağu kıldıŋ aş
Odgurmış cevap verdi ve:—Kardeş, beni kederlendirdin, aşımı şimdi bana zehir ettin — dedi —
3996 Tutayın sen aymış sözüg tıŋladım,
iligke barıp men tapuğ başladım
Farzedelim, senin dediklerini dinledim ve hükümdarın yanına gidip, hizmete başladım.
3997 Tapuğka eŋ aşnu törü bilgü öz,
yeme kılk kılınçı sözi sözke tüz
Hizmet etmek için ilk önce insan yolu-töreyi bilmelidir; onun tavrı hareketi ile sözü teşrifata uygun olmalıdır.
3998 Kirü hem çıkabilse oldruğ turuğ,
tapuğ bilmese er tek emger kuruğ
O girmesini, çıkmasını, durmasını ve oturmasını bilmelidir; insan hizmet etmesini bilmezse, boşuna zahmete girmiş olur.
3999 Negü ter eşitgil tapuğ bilgüçi,
sınap bilmişin aydı azrak üçi
Teşrifata vâkıf olan insan ne der, dinle; tecrübesi ile o en az şu üç şey üzerinde durmuştur.
4000 Bu beglerke tapmak tilese özüŋ,
köŋül til köni tut küdezgil sözüg
Sen beylere hizmet etmek istersen, gönül ve dilini doğru tut, sözüne hâkim ol.
4001 Törü hem toku birle ögren tapuğ,
tapuğ bildiŋ erse yarudı yüzüŋ
Töre ve usûle göre hizmet etmesini öğren; hizmet etmesini bilirsen, muvaffak olursun.
4002 Kişide yıramış-turur bu özüm,
törü yok toku yok ne kılkım sözüm
Ben insanlardan uzaklaşmış bulunuyorum; töre bilmem, yol bilmem; hizmete yakışacak ne tavır ve hareket, ne de söz söylemek kabiliyeti bende var.
4003 Negü teg kılur-men begiŋke tapuğ,
yapılmış-turur kör maŋa bu kapuğ
Ben beyine nasıl hizmet ederim; bu kapı artık benim için kapanmıştır.
4004 Negüke küçer sen meni berk tutup,
iligke tapın tep sözümni utup
Niçin beni sıkıştırıyor ve her sözüme itiraz ederek, hükümdarın hizmetine girmeğe zorluyorsun.
Öğdülmiş cevabı Odgurmışka ÖĞDÜLMİŞ'İN ODGURMIŞ'A CEVABI
4005 Yanut berdi ögdülmiş aydı bu söz,
yeme edgü ermez ayâ köŋli tüz
Öğdülmiş cevap verdi ve : —Ey hâlis kalpli insan, bu söz de pek yerinde değildir — dedi —
4006 Seniŋdin kötürgey ilig bu törü,
kerek erse oldur kerek tur örü
Hükümdar seni teşrifat ile mükellef tutmayacaktır; sen istersen otur, istersen ayakta dur.
Odgurmış cevabı Öğdülmişke ODGURMIŞ'IN ÖĞDÜLMİŞ'E CEVABI
4007 Yanut berdi odğırmış aydı bu söz,
idi yakşı ermez ayâ kılkı tüz
Odgurmış cevap verdi ve : — Ey kâmil insan, bu söz de pek yerinde değildir — dedi —
4008 Negü teg yaraşur saŋa ya maŋa,
törü bilmese öz yorısa aŋ a
Töre bilmeden, şaşkın-şaşkın dolaşmak, sana veya bana nasıl yakışır.
4009 Bu el itgü tutğu bodun tüzgüke,
bu begler tikildi ajun süzgüke
Bu beyler memleketi tanzim ve idare etmek, halkı düzene sokmak ve dünyayı temizlemek için nasbedilmişlerdir.
4010 Bu el kün itigi bu begler işi,
törü hem toku birle itti kişi
İnsanlar halkın idaresini ve beylerin işini muayyen bir töre ve usûle göre yürütürler.
4011 Anın ötrü begler uzattı elig,
ukuş utru tuttı yorıttı tilig
Bu beyler bu şekilde memlekete hâkim oldular, âkılâne hareketleri ile emirlerini dinlettiler.
4012 İdi yakşı aymış ajun ilçisi,
biliglig ukuşluğ bodun başçısı
Bilgili, akıllı ve halkın başında bulunan dünya hâkimi çok güzel söylemiş.
4013 Ajun tutğuçı er ukuşluğ kerek,
bodun basğuçıkakerek ked yürek
Dünyayı tutan insan akıllı olmalıdır; halkın başında bulunan kimse de cesur olmalıdır.
4014 Bu iki bulunsa basa tapğuçı,
törülüg tokuluğ kerek bilgüçi
Bu ikisinden sonra, hizmetkârların da töre ve usûle vâkıf olmaları lâzımdır.
4015 Anın ötrü begler bedütür küçin,
yağı boynı yençer alır öz öçin
Beyler kudretlerini bunlar ile yükseltirler; düşmanlarının başını ezer ve öçlerini alırlar.
4016 Biz emdi bu öŋdi törü ürsemiz,
negü teg yaraşur törü buzsamız
Bu kanun ve töreyi kendimizin vaz'etmemiz icap ederken, töreyi bozmamız bize nasıl yakışır.
Öğdülmiş cevabı Odgurmışka ÖĞDÜLMİŞ'İN ODGURMIŞ'A CEVABI
4017 Yanut berdi ögdülmiş aydı kadaş,
idi ters iş ermez yutar kılsa aş
Öğdülmış cevap verdi ve:— Kardeş bu iş o kadar güç değildir — dedi — aş bir kere yapılsın, nasıl olsa yenir ve hazmolunur.
4018 Munu men bilir-men bu öŋdi törü,
ayayın men emdi sen ögren körü
İşte ben bu kanun ve töreyi biliyorum; şimdi sana söyleyeyim; sen de dikkatle dinleyerek, öğren.
4019 Kişi bilmese ögrenür kör bilir,
bilip ötrü yalŋuk tilekke tegir
insan bilmezse, öğrenir, bilir; bildikten sonra arzusuna kavuşur.
4020 Muŋar meŋzetü aydı bilgi açuk,
bu söz tutmaz erniŋ biligi bıçuk
Bilgisi açık olan, bu mesele hakkında bir söz söylemiştir; bu sözü tutmayan insanın bilgisi yarımdır.
4021 Toğa bilge toğma kişi ögrenür,
toğa sözlemez til turu sözlenür
insan doğuştan âlım doğmaz, sonradan öğrenir, dil doğuştan konuşmaz, zamanla konuşmağa başlar.
4022 Kişi ögrenip ötrü bilge bolur,
bilig bilse ötrü kamuğ iş unur
insan öğrenerek, âlim olur; bilgi sahibi olduktan sonra, her işi yoluna girer.
Odgurmış cevabı Öğdülmişke ODGURMIŞ'IN ÖĞDÜLMİŞ'E CEVABI
4023 Yanut berdi odğırmış aydı seniŋ,
tilekiŋ bu erse tilek yok meniŋ
Odgurmış cevap verdi:— Senin istediğin bu ise, benim buna bir diyeceğim yok — dedi —
4024 Ayı muŋkarur sen bu kün sen meni,
negü teg bolur ay bu tapğuŋ kanı
Bugün sen benim canımı çok sıkıyorsun; bu hizmet nasıl olur, söyle bakalım.
4025 Köŋülke kirürmü sözüg tıŋlayın,
özüm ögrenürmü anı aŋlayın
Bu söz aklıma yatarmı-yatmazmı, bir dinleyeyim; ben öğrenebilir miyim, bunu bir anlayayım.
4026 Maŋa ayğıl emdi törüni neçe,
tokularnı sayu atayu biçe
Bana şimdi kaç türlü töre ve usûl olduğunu, isimlerini bir-bir sayıp, kesin olarak anlat.
Öğdülmiş cevabı Odgurmışka ÖĞDÜLMİŞ'İN ODGURMIŞ'A CEVABI
4027 Yanut berdi ögdülmiş aydı tükel,
köni sözlediŋ söz ayâ edgü fâl
Öğdülmiş cevap verdi : — Ey bahtiyar insan, mükemmel ve doğru bir söz söyledin — dedi —
4028 Ukuşka yırak erdi aşnu yoluŋ,
könilikke urduŋ sen emdi uluŋ
Önce tuttuğun yol akıldan uzak idi; sen şimdi temelini doğruluk üzerine kurdun.
4029 Men emdi ayayın eşitgil ögün,
sen ögren yazılsu saŋa bu tügün
Şimdi ben anlatayım, düşünerek dinle; öğren ve senin için bu düğüm çözülsün;
4030 Kalı ögrenür erse emdi özüŋ,
tilin tıldama emdi kesgil sözüg
Eğer şimdi öğrenmek istersen, sen sus ve beni dinle.