Hükümdar Kün-Toğdı Ay-Toldı'ya Adalet Vasfını Söyler

Eski Türkçe aslı Günümüz Türkçesine aktarımı
XVII Küntoğdı İlig Aytoldıka Adil Sıfatın Ayur Hükümdar Kün-Toğdı Ay-Toldı'ya Adalet Vasfını Söyler
765 İlig bir kün oldrup özi yalŋuzun,
evin kıldı hâli irikti özün
Bir gün hükümdarın çok canı sıkıldı; halvet emri verip, yalnız başına kaldı.
766 Okıdı kör ay toldıka kıldı yol,
bu ay toldı kirdi kavuşturdı kol
Ay-Toldı'yi huzuruna çağırttı; Ay-Toldı gu-di ve ellerini kavuşturdu.
767 İlig ötrü turdı adakın örü,
ilig sözlemedi bir ança turu
Hükümdarın karşısında ayakta durdu; hükümdar ona bir müddet hiç bir şey söylemedi.
768 Bakıp kördi ilig közin imledi,
işâret bile kelgil oldur tedi
Sonra başını kaldırıp, ona baktı ve gözü ile, — Gel, otur ! — diye işaret etti.
769 Bu ay toldı oldurdı akru amul,
közin yerke tikti yaruttı köŋül
Ay-Toldı gözlerini yere dikmiş ve içi müsterih bir hâlde, yavaşça ve sükûnetle oturdu.
770 İligke baka kördi yaşru közin,
kaşı közi tügmiş açıtmış yüzin
Göz ucu ile gizlice hükümdara baktı; o kaşını çatmış ve yüzünü buruşturmuş idi.
771 Kümüş kürsi urmış öze oldurur,
bu kürsi adakı üç adrı-turur
Bir gümüş taht üzerine oturmuştu; bu tahtın birbirine bağlanmamış üç ayağı vardı.
772 Bedük bir biçekig eligde tutar,
solındın urâğûn oŋındın şeker
Elinde büyük bir bıçak tutuyordu; solunda bir acı-ot ve sağında şeker bulunuyordu.
773 Anı kördi erse bu ay toldı çın,
katığ korktı özke kodı aldı tın
Bunu görünce, Ay-Toldı, gerçekten, çok korktu ve nefesi kesildi.
İlig suali Aytoldıka HÜKÜMDARIN AY-TOLDI'YA SUÂLİ
774 Bir ança turup baş kötürdi ilig,
bu ay toldıka aydı tepret tilig
Bir müddet durduktan sonra, hükümdar başını kaldırdı ve Ay-Toldı'ya dedi : —
775 Nelük sözlemez sen ağın teg bolup,
meni munda yalŋuz bu yaŋlığ bulup
Beni burada tek başınma ve bu hâlde görünce, neye dilsiz gibi susuyorsun.
Aytoldı cevabı İligke AY-TOLDI'NIN HÜKÜMDARA CEVABI
776 Bu ay toldı aydı ay ilig kutı,
meniŋ sözlegüke özüm yok şatı
Ay-Toldı cevap verdi : — Ey devletli hükümdar, benim konuşmağa cesaretim yok.
777 Adınsığ körür-men bu kün kılk itig,
aŋar eymenür-men ay bilge tetig
Bugün sende başka bir hâl görüyorum, onun için çekiniyorum, ey zeki, âlım insan.
778 Karaka bilig berdi bilgi açuk,
buşar üdte beglerke barma yağuk
Bilgisi her keşçe müsellem olan âlim halka şunu bildirmiştir: kızdıkları zaman beylere yaklaşma.
779 Takı yakşı aymış biliglig bügü,
buşar üdte begler bolur ot ağu
Bilgili hakîm daha iyi söylemiş; beyler hiddetlendikleri zaman âteş ve zehir gibi olurlar.
780 Kalı bolsa begler buşup övkelig,
yakın turma anda ay kılkı silig
Eğer beyler hiddetlenir ve öfkeli olurlar ise, ey halîm, selîm insan, onlara yakın durma.
781 Buşar bolsa begler kelip övkesi,
yırak turğıl anda tegürgey yası
Beyler öfkeleri tutup, hiddetlenirlerse, onlardan uzak dur; yoksa zararları dokunur.
782 Muŋar meŋzetü keldi emdi bu söz,
köŋülke alınğıl küdezgil ked öz
Buna benzer şöyle bir söz vardır, bunu hatırında tut ve kendini iyi gözet.
783 Buşar üdte beglerke barma yağuk,
kalı bardıŋ erse uçuzluk anuk
Hiddetlendikleri zaman beylere yaklaşma; eğer yaklaşırsan, gözden düştüğün gündür.
784 Kür arslanka okşar bu begler özi,
buşursa keser baş ay bilgi yaruk
Beyler arslana benzerler; hiddetlendirirsen, başını koparırlar, ey parlak bilgili.
İlig suali Aytoldıka HÜKÜMDARIN AY-TOLDI'YA SUÂLİ
785 İlig aydı keldür maŋa ay sözüg,
negüni taŋırkadı emdi özüŋ
Hükümdar dedi : — Bana söyle, bakayım, şimdi neye hayret ettin.
Aytoldı cevabı İligke AY-TOLDI'NIN HÜKÜMDARA CEVÂBI
786 Bu ay toldı aydı taŋım bu meniŋ,
kümüş kürsi ornuŋ ne ol bu seniŋ
Ay-Toldı dedi : — Ben şuna hayret ediyorum; bu senin oturduğun gümüş taht ne oluyor.
787 Bu oldruğ ne kürsi yeri ol saŋa,
bu mani ukayın ayu ber maŋa
Bu oturduğun ne biçim bir tahttır; bunun mânasını anlayayım, bana söyle.
788 İkinçi eligde ne ol bu biçek,
munı ma özüm yetrü bilgü kerek
İkincisi — elindeki bu bıçak nedir; benim bunu da iyice bilmem lâzım.
789 Üçünçi oŋuŋdın negü ol şeker,
soluŋdın urâğûn ne ol bu saŋar
Üçüncüsü — niçin sağında şeker var, solundaki bu acı-ot nedir.
790 Baka kördüm erse özüŋ övkelig,
munı kördüm erse yitürdüm bilig
Sana bakınca, öfkeli olduğunu gördüm; bunları görünce de, ne diyeceğimi şarşırdım.
791 Bu yaŋlığ körüp bu özüm eymenip,
ötüg ötnümez-men tilimni yazıp
Bu hâli görünce, korkudan, ağzımı açıp, bir söz söyleyemedim.